een opera naar Grieks voorbeeld

PRESENTATOR
Het is heel moeilijk een baan te vinden.

KOOR VAN AFGESTUDEERDEN
Ik wil een baan.
Ik wil een baan.
Ik wil een baan.

MANAGER
Nee, jullie zijn met teveel.

PRESENTATOR
Kijk, het gaat mis. Sensatie!

KOOR VAN AFGESTUDEERDEN
Ik wil een baan!
Ik wil een baan!

PROFESSOR
Je moet zo veel mogelijk plannen maken
een plan dat in meerdere scenario’s past.
Dat werkt, dat werkt.

PRESENTATOR
O ja?

KOOR VAN AFGESTUDEERDEN
Ik wil een baan.
Ik wil een baan.

PROFESSOR
We moeten meer netwerken
straks nemen de robots het over.
Iedereen moet een zelfstandige professional worden.

MANAGER
Iemand een baan?

KOOR VAN AFGESTUDEERDEN
Ik wil die baan!
Ik wil die baan!

MANAGER (wijst op het koor)
Jij!

UITVERKORENE
Ja! Ik heb een baan!

KOOR VAN AFGESTUDEERDEN
En wij dan?
En wij dan?

PRESENTATOR
Er is nog steeds geen werk!
Jottem! Sensatie!

PROFESSOR
Nevenfuncties!
Nevenfuncties!
Iedereen aan de nevenfuncties!

KOOR VAN AFGESTUDEERDEN
Nevenfuncties!
Nevenfuncties!
Iedereen aan de nevenfuncties!

(muzikaal intermezzo)

KOOR VAN AFGESTUDEERDEN
Ik heb een nevenfunctie.
Ik wil een baan.
Ik heb een nevenfunctie.
Ik wil een baan.

MANAGER
Jullie hebben allemaal nevenfuncties! Jullie zijn met teveel!

PRESENTATOR
Kijk, er is nog steeds een probleem. Sensatie!

AFGESTUDEERDE
Ja, presentator. Hoe kom jij aan die baan?

KOOR VAN AFGESTUDEERDEN
Ja, presentator. Hoe kom jij aan die baan?
Ik wil die baan.
Ik wil die baan.

PRESENTATOR
Ho, nee, dat gaat zo maar niet!

KOOR VAN AFGESTUDEERDEN
Ik wil die baan!
Ik wil die baan!

(koor valt over presentator heen)

PROFESSOR
Nou, dat was het weer voor vanavond. Er is hier geen werk meer te vinden verder. Fijne avond nog en wel thuis.

(het doek valt)

Toen ze me echter begonnen te bellen terwijl ik op de fiets zat, begon ik wel iets te vermoeden. Eenmaal in de zaal bleek ik niet de derde prijs te hebben gewonnen, zoals eerder in Gouda. Ook nummer twee ging naar iemand anders. Bij nummer één ging het opeens over een vriendengroep en een Volvo 850: dat was mijn verhaal.

Het verhaal Fitness is inmiddels hier te lezen. Het lovende juryrapport (“… vond de jury unaniem een topverhaal”) kan je hier lezen.

Dit keer ga ik niet alleen op pad. Het betreft een studiereis. Ik heb me laten vertellen dat Berlijn de grootste studie Nederlands ter wereld heeft, en ik hoop dat dat waar is, want ik heb het al aan veel mensen verteld. Maar naast al mijn studiematti’s neem ik ook de Duitse broer van IJsbrand mee: Einar!

Dankzij Dennis Gaens‘ vertaling kan ik nu in Berlijn vrolijk doorgaan met zines achterlaten. Er gaan er 50 mee en die moeten allemaal daar blijven. Verder zit er in de tas nog een stapel plattegronden van Berlijn. Die plattegronden zijn verwerkt in het zine dat Dennis, Hanneke en Vincent maakten over de week dat ze alledrie in Berlijn waren. Maar ja, er waren er nog over, dus die ga ik nu terugbrengen.

Mocht ik tijd en wifi hebben dan hoor je nog van mij. Zo niet: ajuus.

Even voor de duidelijkheid: aan ons ligt het niet. Dat selexyz in zwaar weer verkeert hebben ze puur en alleen aan zichzelf te danken. Deze column heet niet ‘hoe we selexyz kunnen redden’, maar ‘hoe selexyz zichzelf kan redden’.

Selexyz heeft zelf ooit stom gedaan. In 2002 hadden ze de kans om Bol.com over te nemen voor het luttele bedrag van 200.000. Waarschijnlijk dachten ze dat het zo’n vaart niet zou lopen met de online boekverkoop. Ze hadden het mis. Oud-directeur Matthijs van der Lely noemt het de stomste fout uit zijn leven. ‘Ik denk er nog iedere dag aan.’ Tja.

Inmiddels heeft Bol.com selexyz redelijk leeggevreten. De meeste mensen bestellen hun boeken direct online. De mensen die naar selexyz komen, grasduinen wat in de boeken die er liggen. Maar als het boek dat ze willen hebben er niet is, gaan ze naar huis en bestellen ze het op internet. Bij Bol.com, niet bij selexyz.nl.

Als je de zaken zo bekijkt, is selexyz ten dode opgeschreven. Maar volgens mij hoeft selexyz nog niet te sterven. Met de volgende twee punten in het achterhoofd moet het goed kunnen komen.

Selexyz heeft ook een webwinkel. Het probleem is alleen: volgens mij weet niemand dat die bestaat. Ligt het boek niet in de selexyz? Dan ga je naar huis, naar Bol.com, en de volgende dag heb je het in huis. Om dat te voorkomen zou selexyz hun webwinkel beter bekend moeten maken.

Nog mooier zou zijn: een pilaar in de winkel, waar je op een makkelijke wijze (dus geen metalen toetsenbordjes met een vage bolmuis graag) een boek kan bestellen bij de webwinkel. Eentje waar je gelijk kan pinnen. Want dan heeft het bestellen bij seleyxz gelijk een voordeel: ik hoef niet meer te onthouden dat ik thuis naar Bol.com moet gaan, ik regel het direct in de winkel.

Door verzendkosten en levertijden gunstiger dan Bol.com te maken kan je zelfs de mensen die niet naar de winkel komen paaien. Mijn moeder koopt nu bij Cosmox, want daar verzenden ze gratis. Ik bedoel maar.

Haal de klanten terug naar je winkel. Als seleyxz heb je iets wat Bol.com niet heeft: hele mooie winkels. De Verwijs in Den Haag en de Dominicanen in Maastricht zijn winkels waar je wil zijn. Selexyz moet wat dat betreft Apple achterna: Apple Stores zijn toeristische attracties. Ik weet niet of het je lukt om een boek weer even hip te maken als een iPad, maar er zit wel degelijk potentieel in. Een Apple Store voelt als een kerk: je hebt het gevoel dat je erbij hoort. De selexyz in Maastricht ís een kerk, wat mist is de verbondenheid.

Laatst droeg ik teksten voor in de selexyz dekker vd vegt. Het was boekenweek en via Wintertuin hadden ze Nijmeegse jonge schrijvers gevonden. Er kwam geen hond, de mensen bleven een beetje langs de kasten met boeken staan, een drietal kwam op de gratis hapjes en wijn af. Selexyz heeft nu nog geen naam als podium, maar dat kan komen. Wie wil er via Bol.com een gesigneerd boek bestellen? De lol is er dan wel een beetje af. Selexyz heeft die fysieke ruimte al: benut die.

De bal is aan selexyz: zet een winkel neer waar we willen zijn, waar we ons boek vinden of de volgende dag in huis hebben. Zoals ik al zei: aan ons ligt het niet. Wij komen wel.

Waaiweek 2011, zondag, de Plu is weer leeg en iedereen gesloopt.

IEMAND
Ik ga zo op de bank zitten.

EEN ANDER
Ja. Op de bank, met chips.

WEER EEN ANDER
Ja. Op de bank met chips. En daar dan allemaal een foto van maken en op facebook zetten.

EEN ANDER
Joeri, ga eens chips halen.

JOERI
Oké.

Seb gaat naar huis en denkt: ik heb geen bank.

Eigenlijk hoef ik nooit te zoeken in een IKEA: ik weet gewoon waar de MÅNSTAD staat. De eerste keer dat ik hem zag, keek ik ernaar terwijl ik doorliep. Als je in je eentje bent is het vreemd om erg lang naar meubels te staren. Toen ik vaker in de IKEA kwam overwon ik die angst. Eerst durfde ik het prijskaartje om te keren, de keer daarna om er op te gaan zitten. Op een gegeven moment klapte ik hem zelf in en uit en vond ik uit waar je de kussens kon opbergen. Een paar keer later merkten voorbijgangers op dat ik dat wel heel soepel deed, dat tot bed omtoveren, en of ik er niet zelf ook een had. Vandaag durfte ik ongegeneerd te gaan zitten en met een maatrolletje alle maten op te meten. Toen ik die had opgeschreven, had ik nog maar één vraag.
‘Uhm, mag ik wat vragen?’
‘Tuurlijk?’
‘Die MÅNSTAD, zijn daar twee types van, eentje met het lange deel links en eentje met het lange deel rechts, of is dat één pakket?’
‘Nee, het is inderdaad één pakket. Je kan hem in elkaar zetten zoals je wil.’
We hadden het over vijf jaar, en hoe lang dat is. Ik vond het lang, maar hij vond het kort: een bank kan langer mee. Uiteindelijk draaide hij een pagina voor me uit, met daarop alle maten van de pakketten. Het waren er vier. In de trein rekende ik uit welke delen van de bank in welke pakketten pasten.

Met een broodtrommel onder mijn arm loop ik de IKEA uit. Bij de loopbrug naar beneden struikel ik half. Achter me hoor ik iemand iets zeggen over MÅNSTAD. Het is de verkoper, hij gaat ook naar huis.
‘Toch iets gekocht?’
‘Ja, ik vind het moeilijk om met lege handen naar huis te gaan.’
‘Snap ik, als je helemaal uit Nijmegen komt.’
Dat had ik hem al verteld. Hij vertelt dat hij journalistiek studeert, hier in Utrecht.
‘Ook een soort Nederlands,’ zeg ik, en ik vraag me direct af waarom.
‘Ja, dat moet je er wel voor kunnen.’
Daarna gaat het over taalfouten. Hij weet een afsnijweggetje naar de tram en hoe laat die gaat. We lopen wat harder en halen hem net. Op het station nemen we afscheid. ‘Misschien tot snel,’ zegt hij, ‘voor de Manstad.’ Ik verbeter hem niet en schud zijn hand.

Ik ging naar Amsterdam voor de opnames van Opium. Daar werden de beste drie verhalen voorgelezen door niemand minder dan Aart Staartjes. ‘Het verhaal leest als een road movie,’ zei Nelleke Noordervliet, en toen wist ik het al. Meneer Aart begon daarna inderdaad met mijn verhaal. Enfin, je kan ‘t zelf op Uitzendinggemist zien:

Uiteindelijk won Eli de Smet, maar Arthur Japin verzekerde me na de uitzending dat ik ook een goed verhaal had geschreven. En ik ben het ook met hem eens dat homoseksualiteit in de sport breder besproken moet worden. Lees zelf ook het winnende verhaal. Mijn broer Michiel nam met ‘beste 3′ geen genoegen en ging navragen bij de productie. ‘Wie is 2 en wie is 3?’ Ik bleek tweede te zijn.

Al in de planning stond om met het verhaal te gaan touren deze boekenweek. Zo sta ik op 15 maart om 19:00 in de Selexyz dekker vd vegt in Nijmegen, en op 17 maart op het Nijmeegs Boekenfeest. Verder is daar nog het Deventer Boekenfeest, op 24 maart, aan het eind van de boekenweek. Wie liever een ander verhaal van mij hoort kan op 20 maart naar Lux Live komen, waar ik live een tekst schrijf over de discussie van de avond.

Je kunt El Camino hier bekijken, samen met een filmpje waarin ik het voorlees en iets over mijn zines stamel. Maar ik kan die tekst natuurlijk niet zomaar elders kunnen voordragen zonder nog weer een paar woorden te veranderen. De nieuwste versie staat hieronder. Een zine is about to become.

El Camino

We rijden. Voor ons ligt asfalt, achter ons ligt asfalt en daartussen zitten Owen en ik in een oude auto met lege bierblikjes en ander afval. We halen een vrachtwagen in. Owen neuriet mee met de muziek en haalt soms uit met zijn stem. Ik kijk naar de paaltjes langs de weg, naar de bomen en naar de dingen die mensen hebben achtergelaten. Het zuiden is nog ver weg.

Ik heb Owen een paar weken geleden ontmoet op een feestje van een collega. Het was zo’n feestje waarbij halverwege de avond ouzo geschonken werd. Niet voor de smaak, maar omdat het het sterkste in huis is, overgebleven van een vakantie van een bekende die ook niet wist wat hij ermee aan moest. Owen stond half op het balkon, half in de woonkamer, te roken. We raakten aan de praat over de dingen die ertoe deden, zoals het leven buiten deze verdomde stad. Ik geloof dat we toen het plan al hadden.

Langs de weg ligt een dood konijn. Shell-stations markeren onze weg naar het zuiden. Ik kan de brandstofmeter niet zien vanaf hier, maar Owen blijft nog steeds doorrijden. Op de snelheidsmeter hoef ik niet te kijken. Ik voel dat we net iets te hard gaan.

Na die avond heb ik Owen een tijd niet gezien, tot ik hem tegenkwam in de supermarkt. We raakten weer aan de praat, maar serieuzer nu. Hij zei dat hij vlakbij woonde. We namen blikjes bier mee en liepen naar zijn huis. Bij hem thuis ging het alleen nog maar over het zuiden. Ik werd de volgende ochtend wakker op zijn bank. Weer thuis bleken de meeste van mijn boodschappen bedorven te zijn.

De volgende dag belde Owen. Ik moet hem mijn nummer hebben gegeven. We spraken af om vandaag in de auto te stappen en naar het zuiden te rijden. We zouden wel zien hoe ver we komen. Toen ik ophing keek ik de kamer rond, naar wat ik achter zou laten. Ik sloot het af en ging bier halen.

‘Tot nooit meer, kutstad,’ zei Owen vanochtend toen we wegreden. Hij meende het misschien meer dan ik. Hij schold erop los toen we langs mijn straat kwamen. Daarna zweeg hij. Op de snelweg zei hij dat hij via zijn connecties het een en ander geregeld had. Vanavond zouden we een kapitaal binnenhalen. Het zuiden wacht, had hij gezegd. Welke connecties? Wat voor kapitaal? Hij meent het meer dan ik.

Bij elk tankstation dat we tegenkomen hoop ik dat hij moet stoppen om te tanken, maar dat doet hij niet. Ik heb geen idee hoe vol de tank zat toen we vertrokken. Ik heb geen idee hoe lang deze auto met een tank doet. Ik kan het benzinewijzertje niet zien. Het enige dat ik weet is dat we al ruim vier uur aan het rijden zijn.